|
دکترعباسعلي نوذري
امروزه عليرغم پيشرفت هاي علمي بشر و تاثيرات آن در شيوه ي زندگي ، هنوز
بسياري از افراد فاقد توانايي و مهارت هاي لازم و اساسي هستند و همين امر
آنان را در مواجهه با مسايل و مشکلات زندگي روزمره آسيب پذير نموده است.
متخصصان و صاحبنظران با توجه به نقش کلي آموزش به عنوان عامل موثر در پيشگيري
از بروز مشکلات اجتماعي و نحوه برخورد به موقع و موثر با آن معتقدند " اموزش
مهارت هاي زندگي " با هدف تقويت مهارت هاي مقابله اي و افزايش توانايي هاي
رواني - اجتماعي ، نقش بسيار تعيين کننده اي در پيشگيري از بروز مشکلات ،
مواجهه و مقابله با آنها و در نهايت " بهبود کيفيت زندگي انسانها" به دنبال
خواهد داشت
روش هاي آموزش مهارت هاي زندگي
تجارب كشورهاي مختلف نشان مي دهد كه بهترين سن براي آموزش بين 6 تا 16 سالگي
است، به طوري كه آموزش جهاني مهارت هاي زندگي، قبل از دوران دبستان شروع مي
شود و به تدريج كامل تر مي شود و سعي مي شود به گونه اي برنامه ريزي شود كه
با شرايط فرهنگي و اجتماعي هر جامعه هماهنگ باشد.
امروزه برنامه آموزش مهارت هاي زندگي در نظام آموزشي كشور در حالي از پوسته
كهنه و قديمي روش هاي معمول آموزش سربرمي آورد كه يكي از معدود برنامه هاي
مداخله اي پيشگيري اوليه است و براي كسب اين مهارت ها، مدرسه مهم ترين محل
است. مهارت هاي زندگي مربوط به نحوه عمل و رفتار است و از اين رو بايد به طور
عملي آموخته شوند. اين آموزش ها را مي توان به روش هاي يادگيري فعال در
برنامه هاي آموزشي يا از طريق نمايش مهارت هاي زندگي در محيط مدرسه به دانش
آموختگان آموخت
تعريف مهارت هاي زندگي:
در متون ومنابع مختلف تعابير متفاوتي از مهارت هاي زندگي آمده است در اين بخش
به برخي از آنها اشاره مي شود
1- مجموعه ي توانايي هايي که فرد را قادر مي سازد تا در طول زندگي در جهت
ارتباط با خدا و رسيدن به کمال و ارتقاء سازگاري با خود ، ديگران و محيط گام
بر دارد. به نحوي که منجر به بهبودي کيفيت زندگي او شود
2- مهارتهاي زندگي ، توانايي هاي رواني،اجتماعي براي رفتار انطباقي و موثر
هستند که افراد را قادر مي سازند تا به طور موثرتري با مقتضيات و چالشهاي
زندگي روزمره مقابله کنند.
3 - "آموزش مهارت هاي زندگي" مستقيم ترين روش افزايش توانايي هاي رواني
اجتماعي افراد، است.
4- اصطلاح مهارت هاي زندگي در معاني مختلفي به کار رفته است، مانند:
1- مهارت هاي مربوط به امرار معاش
(چگونه فردي مشغول کار شود، شغل خود را حفظ نمايد و ارتقاء يابد)
2- مهارت هاي مراقبت از خود
(مصرف غذاهاي سالم، درست مسواک زدن، رعايت بهداشت و...)
3- مهارت هاي مقابله ي منطقي با موقعيت هاي پرخطر زندگي
(مانند توانايي نه گفتن در مقابل فشار جمع جهت استفاده از مواد مخدر و...)
5.- موريس.اي.الياس از دانشگاه راجرز آمريکا و مؤلف کتاب "تصميم گيري
اجتماعي و رشد مهارت هاي زندگي" چنين مي گويد:
"مهارت هاي زندگي يعني ايجاد روابط بين فردي مناسب و مؤثر، انجام مسئوليت هاي
اجتماعي، انجام تصميم گيري هاي صحيح، حل تعارض ها و کشمکش ها بدون توسل به
اعمالي که به خود و يا ديگران صدمه مي زند".
6-بالدو و فرنيس از صاحبنظران جامعه شناسي در سال هاي پس و پيش 1998، مهارت
هاي زندگي را شامل پرورش تفكر انتقادي تحليل احتمالات، كنترل رفتار، كسب دانش
و مهارت هاي بيشتر، ايجاد ارتباطات دوجانبه و رضايت بخش و اصلاح محيط فيزيكي
و اجتماعي خود مي دانند
7- مجموعه اي از توانايي ها که زمينه سازگاري و رفتار مثبت و مفيد را فراهم
مي آورد. اين توانايي ها، فرد را قادر مي سازد مسووليت هاي نقش اجتماعي خود
را بپذيرد و بدون لطمه زدن به خود و ديگران با خواسته ها، انتظارات و مشکلات
روزانه بويژه در روابط بين فردي به شکل موثري روبرو شود
انواع مهارت هاي زندگي
يکي از موثر ترين راه هاي شناخت هر پديده اي دسته بندي و طبقه بندي علمي آن
است . و براي دستيابي به چنين امري ابتدا مي بايست هر آنچه را که در ذيل آن
مقوله مي گنجد ، مطرح نمود و سپس بر مبنايي معين اين دسته بندي را مشخص نمود
.
در مقوله مهارت هاي زندگي نيز مي توان اين مجموعه را مطرح کرد:
1- مهارت هاي اخلاقي ، 2- مهارت هاي عملي يا فيزيکي، 3- مهارت هاي ذهني، 4-
مهارت هاي اجتماعي ، 5- مهارت هاي فردي، 6- مهارت هاي عاطفي، 7- مهارت هاي
ارتباطي، 8- مهارت هاي رفتاري، 9- مهارت هاي شناختي
هر يک از اين انواع ذکر شده مي تواند داراي مصاديقي باشد .که بيان آنها قطعا
سوالات و شبهاتي را در ذهن شنونده بوجود خواهد آورد و گاه مي تواند مورد نقد
قرار گيرد مثلا مهارت هاي رفتاري، اخلاقي و اجتماعي داراي مرز هاي بسيار
نزديکي به يکديگرند
براي روشن شدن موضوع به اين مهارت ها توجه کنيد:
1- مهارت تهذيب نفس، 2- رعايت اصول اخلاقي، 3-انجام تکاليف ديني، 4-رفتار هاي
مبتني بر هنجار هاي اجتماعي، 5-کمک به همنوعان، 6-رفتار با والدين، 7-جامعه
پذيري، 8.-فرهنگ پذيري، -9قانون پذيري، ده-روابط
جمعي، 11-دوست يابي، 12-شهامت، 13-شجاعت، 14-انتخاب شغل، 15-راستگويي
به نظر مي رسد نمي توان به سادگي اين مهارت ها را از يکديگر تفکيک و طبقه
بندي نمود
مهارت ها از جنبه تخصصي:
مهارت ها را مي توان به لحاظ سطح تخصصي به سه دسته تقسيم نمود :
1- مهارت هاي عمومي، 2- مهارت هاي نيمه تخصصي، 3- مهارت هاي تخصصي
به لحاظ مدت زمان اثر گذاري مي توان مهارت ها را به سه دسته زير تقسيم نمود:
1- مهارت هايي که در کوتاه مدت به دست مي آيند، 2- مهارت هايي که در ميان
مدت به دست مي آيند، 3- مهارت هايي که در بلند مدت به دست مي آيند
از جنبه هاي اقتصادي:
يك - مهارت هاي درآمد زا، 2- مهارت هاي غير در آمد
زا، 3- مهارت هاي هزينه بر، 4- مهارت هاي کم هزينه
به لحاظ فني:
1- مهارت هاي ساده، 2- مهارت هاي نيمه پيچيده، 3- مهارت هاي پيچيده
به لحاظ آموختن
1- مهارت هاي خود آموز، 2- مهارت هاي دگر آموز، 3-مهارت هاي توامان
از جنبه تعداد آموزندگان
1- مهارت هاي فردي، 2- مهارت هاي جمعي
|
